Podręczny poradnik z różnych dziedzin dla młodego lekarza.

Leczenie zaćmy wrodzonej jest wyłącz­nie operacyjne. Jeśli zaćmy są rozległe i obuoczne, zabieg przeprowadza się w pierwszym i drugim roku życia, a nawet wkrótce po urodzeniu, aby umożliwić dziecku prawidłowy rozwój. Zaćma może powstać również jako skutek różnych chorób oka, np. stanów zapal­nych, jaskry, odwarstwienia siatkówki. Zdarza się też w przebiegu niektórych chorób ogólnych, np. cukrzycy. Zaćma cukrzycowa u osób młodych często roz­wija się bardzo szybko, powodując znacz­ne upośledzenie wzroku.

Leczenie tylko operacyjne.

Ważniejsze choroby odzwierzęce

Choroby występujące u zwierząt nazywa­my zoonozami, natomiast te, które mogą być przeniesione na ludzi — antropozo-onozami. W celu ich zwalczania ściśle współpracują ze sobą służba weterynaryj­na i stacje sanitarno-epidemiologiczne. Konieczna jest również w każdym domu znajomość podstawowych objawów i sposobów przenoszenia tych chorób.

Choroba Weila

Choroba Weila należy do chorób odzwierzęcych, tzw. leptospiroz, którą dla porów­nania z wzw. podajemy w tym rozdziale. Zdarza się niepomiernie rzadziej i ma inne objawy. Wywołują ją bakterie w postaci krętków, tzw. leptospiry, bytujące w szczurach i rozsiewane z ich moczem. Zakażenie następuje przez uszkodzoną skórę w różnych okolicznościach, np. w czasie kąpieli w rzekach lub stawach, do których uchodzą ścieki z nieczystościami miast kryjących w swoich podziemiach miliony tych gryzoni. Po kilku dniach od zakażenia występuje nagle gorączka, dreszcze, bóle głowy, mię­śni, szczególnie łydek, wątroba się powię­ksza, występuje żółtaczka, zmiany w mo­czu wskazujące na uszkodzenie nerek. Choroba trwa kilka tygodni i w najcięż­szych przypadkach, mimo energicznego leczenia antybiotykami, może prowadzić do śmierci.

Inne leptospirozy, których źródłem zakaże­nia są psy, świnie, owce, myszy polne, przebiegają lżej, bez żółtaczki, z gorączką, bólami głowy, różnych grup mięśni i pod­rażnieniem opon mózgowia. Rozpoznanie tych zakażeń bez badań serologicznych krwi jest niemożliwe.

Wirus B składa się z kilku antygenów oznaczanych symbolem: HBs, HBc, HBe, HB-Delta, występujących osobno lub w całości, jako tzw. cząsteczki Dane’a. Mają one znaczenie epidemiologiczne i kliniczne. Antygen HBs jest wskaźnikiem zakażenia, najszerzej rozpowszechniony wśród chorych na wzw., a także wśród zdrowych nosicieli wirusa. Zakaźne dla otoczenia są osoby, u których stwierdza się HBs we krwi, a ponadto objawy wzw. Wskaźnikiem zakaźności jest także obec­ność antygenu HBe. Zdrowi nosiciele HBs są niezakazni, choć wymagają okresowej kontroli. W profilaktyce doraźnej, tzn. po zetknięciu się z krwią chorego na wzw. B, należy wstrzyknąć 5 ml immunoglobuliny anty-B (powtórzyć iniekcję po 4 tygod­niach). Noworodkom z matek zakażonych HBs daje się po urodzeniu 1 ml immuno­globuliny i powtarza po 3 i 6 miesiącach. Dla osób zawodowo narażonych na zaka­żenie wrusem B dostępna jest importowa­na szczepionka, która po trzykrotnym po­daniu — w odstępach O—1 i po 6 miesią­cach — uodparnia na kilka lat.

Drugim ważnym badaniem rozpoz­nawczym jest wykazanie we krwi wysokiej aktywności enzymu aminotransferazy alaninowej (ALAT), świadczącej o rozlanym uszkodzeniu miąższu wątroby. Ważne znaczenie epidemiologiczne ma znajomość następujących faktów. Wirus typu A jest wydalany z kałem na kilka do kilkunastu dni przed wystąpieniem żółta­czki i utrzymuje się ok. 2 tygodni w cza­sie jej trwania. Osoby, szczególnie dzieci, które bezpośrednio zetknęły się z takim chorym, powinny w celach zapobiegaw­czych otrzymać gammaglobulinę w ilości: dorośli 5 ml, a dzieci 0,05 ml/kg wagi ciała.

Wirus B wnika wieloma drogami, ale naj­częściej przedostaje się wprost do krwi, np. przy zastrzykach lub nakłuciach igłami nie­dostatecznie wyjałowionymi. Może się też przenieść w czasie stosunków płciowych, a wyjątkowo także drogą doustną, podob­nie jak wirus A.

Zapobieganie urazom oczu u dzieci i dorosłych

Urazy oczu powstają najczęściej u chłop­ców w czasie nie kontrolowanych zabaw ostrymi przedmiotami i chemikaliami. Bar­dzo ważne w zapobieganiu jest uczenie dzieci obchodzenia się z prostymi narzę­dziami oraz stałe informacje o skutkach różnego typu urazów. Przyczyną wielu wypadków u dzieci i młodzieży są niewie­dza i brak wyobraźni. Niekorzystną rolę odgrywa często telewizja i kino, demonst­rujące różne sceny walki, prowokujące dzieci do naśladowania. Dorośli — zarówno w miejscach pracy, jak i w domu — muszą przestrzegać pod­stawowych zasad bezpieczeństwa i higie­ny, nie lekceważyć żadnych, nawet z pozo­ru drobnych urazów oczu. Należy pamię­tać, że każda rana oka może okazać się groźna w skutkach. Szczególnie ważne jest stosowanie odpowiednich zasłon i okularów ochronnych przy wszelkich pracach, które stanowić mogą zagrożenie dla oczu, oraz dbałość o właściwą osłonę maszyn. Bardzo ważne jest też noszenie odpowiednich szkieł korekcyjnych zapew­niających wyraźne widzenie.

Żółtaczki pochodzenia zakaźnego

Wirusowe zapalenie wątroby

Wirusowe zapalenie wątroby stanowi obecnie jeden z najpoważniejszych pro­blemów epidemiologicznych, klinicznych i społecznych. Od 1951 r. podlega obo­wiązkowi zgłaszania i leczenia w szpita­lach zakaźnych. Rozróżnia się 3 rodzaje wirusów wywołujących wirusowe zapale­nie wątroby (wzw.): 1) typ A wywołuje chorobę w 20—50 dni po doustnym zaka­żeniu, 2) typ B po okresie 40—200 dni od dostania się do krwi przez uszkodzoną skórę daje tzw. wszczepienne zapalenie wątroby, 3) typ nie-A nie-B oraz C, który stwierdza się głównie u chorych po trans­fuzji krwi. Te wirusy oznacza się sym­bolami HAAg, HB_sAg i non A non BAg, HCAg.

• W leczeniu, które prowadzi się w szpita­lu, ważną rolę spełnia surowica odpornoś­ciowa.

Gronkowce mogą być przyczyną ciężkich zaburzeń żołądka i jelit, powstałych w dwóch odmiennych okolicznościach: 1) po zjedzeniu zakażonych lodów, kre­mów lub śmietany oraz 2) po długotrwa­łym podawaniu antybiotyków niszczących prawidłową florę bakteryjną jelit. Następu­ją wówczas wymioty, biegunka, czasem kurcze łydek, spadek ciśnienia krwi i skłon­ność do zapaści. W leczeniu stosuje się dietę, wlewy kroplowe nawadniające i często antybiotyki.

Szybkiego, intensywnego działania wymaga oparzenie oczu chemi­kaliami, lub też dostanie się do worka spojówkowego substancji drażniącej. Na­leży wtedy obficie płukać spojówki i powie­rzchnię gałki ocznej, najlepiej używając do tego celu czystego naczynia z dziobkiem i przegotowanej wody (ryć. 15). Jeżeli nie ma wody, trzeba płukać nie drażniącym płynem, np. herbatą lub mlekiem. W przy­padkach substancji stałych, np. wapna, bardzo ważne jest mechaniczne oczysz­czenie worka spojówkowego i jego załam-ków. Można do tego użyć zwilżonych wacików, np. czystej waty nawiniętej na zapałkę. Nie zawsze łatwo jest wykonać taki zabieg, gdyż chory oparzony gwał­townie zaciska powieki. Dokładne oczy­szczenie i wypłukanie spojówek ma często decydujące znaczenie dla uratowania oka. Po udzieleniu pierwszej pomocy należy zasłonić oko jałową gazą i natychmiast skierować chorego na ostry dyżur okulistyczny. Każde opóźnienie może wpłynąć ujemnie na stan oka, gdyż czas odgrywa tu ogromną rolę. Do udzielenia pierwszej po­mocy w przypadkach oparzeń zobowiąza­ny jest każdy pracownik służby zdrowia bez względu na specjalizację. W żadnym wypadku nie można zostawić oparzonego bez pierwszej pomocy i czekać na inter­wencję okulisty.

Nowotwory wewnątrzgałkowe

Czerniak złośliwy

Najczęstszym nowotworem rozwijającym się u dorosłych we wnętrzu oka jest czer-niak złośliwy. Powstaje on w tkankach zawierających wiele barwnika, tj. w tę­czówce, w ciele rzęskowym lub naczynió­wce. Czerniak tęczówki staje się dość szybko widoczny dla samego pacjenta lub jego otoczenia. Charakteryzuje się po­wstaniem jasno- lub ciemnobrunatnego guzka (lepiej widocznego w tęczówce niebieskiej), powiększającego się powoli powodującego niekiedy zniekształcenie źrenicy. W początkowym okresie choroby nie ma objawów bólowych i zaburzeń w ostrości wzroku.

Czerniak i ciała rzęskowego są długo niewidoczne bez specjalnych badań i pa­cjenta alarmują dopiero zaburzenia wzroku lub bóle oka spowodowane wzrostem gu­za. Czerniak ciała rzęskowego uwidacznia się czasem dopiero wtedy, gdy przedo­stanie się do przedniej komory oka.

Czerniaki naczyniówki mogą długo nie dawać żadnych objawów, zwłaszcza wte­dy, gdy znajdują się w obwodowych częś­ciach dna oka. Dopiero wtedy, gdy czer-niak powoduje odwarstwienie siatkówki, powstają zmiany w ostrości wzroku i w po­lu widzenia.